Hộ kinh doanh có phải mua bảo hiểm xã hội cho lao động không?

Lưu ý: Hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên thuộc diện BHXH bắt buộc; hợp đồng dưới 01 tháng thì không.

I. Bảng tra cứu nhanh

II. Mức đóng và trách nhiệm của hộ kinh doanh

Nghĩa vụ đóng BHXH được chia làm hai phần: phần của người sử dụng lao động và phần của người lao động. Hộ kinh doanh thường nhầm lẫn khi cộng dồn cả hai và cho rằng đó là khoản duy nhất do hộ chịu.

Hộ kinh doanh không chỉ nộp phần của mình mà còn phải đăng ký tham gia, khấu trừ phần người lao động phải đóng và nộp cho cơ quan BHXH theo kỳ đóng.

Ví dụ thực tế

Hộ kinh doanh có một nhân viên ký hợp đồng lao động 3 tháng. Trường hợp này vẫn thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Nếu hộ chỉ trả lương mà không làm hồ sơ BHXH vì cho rằng lao động thời vụ ngắn hạn thì có thể bị truy đóng khi kiểm tra.

III. Phân biệt lao động thuê và chính chủ hộ

Cần phân biệt rõ: nghĩa vụ đóng BHXH cho lao động thuê và nghĩa vụ tham gia BHXH của chủ hộ là hai việc riêng biệt, không nên gộp chung.

1. Đối với lao động thuê

• Nghĩa vụ phát sinh khi hộ kinh doanh có sử dụng lao động theo hợp đồng lao động đủ điều kiện.
• Trọng tâm là mốc từ đủ 01 tháng trở lên.

2. Đối với chủ hộ kinh doanh

• Từ 01/07/2025, chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo lộ trình quy định.
• Nếu chủ hộ thuộc nhóm nộp thuế theo phương pháp kê khai thì tham gia từ 01/07/2025.
• Nếu chủ hộ thuộc nhóm nộp thuế theo phương pháp khoán và các trường hợp còn lại thì tham gia từ 01/07/2025.

Tiền lương làm căn cứ đóng của chủ hộ được lựa chọn, với mức thấp nhất bằng mức tham chiếu và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.

Điểm cần tách bạch: quy định về chủ hộ không làm thay đổi nghĩa vụ vốn có của hộ kinh doanh đối với lao động thuê.

IV. Hồ sơ, thời hạn và rủi ro nếu làm sai

1. Hồ sơ đăng ký lần đầu

Khi đăng ký tham gia BHXH bắt buộc lần đầu, hồ sơ thường gồm:

• Tờ khai đơn vị tham gia BHXH, BHYT (Mẫu TK3-TS).
• Báo cáo tình hình sử dụng lao động và danh sách tham gia (Mẫu D02-LT).
• Tờ khai tham gia BHXH, BHYT (Mẫu TK1-TS cho cá nhân chủ hộ và người lao động nếu áp dụng).
• Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh.
• Bản photo CCCD nếu chưa có mã số BHXH.

Thời gian giải quyết: không quá 05 ngày làm việc. Khi thanh tra, thường hỏi đầu tiên là hợp đồng lao động, danh sách lao động và hồ sơ tham gia BHXH có khớp nhau hay không.

2. Thời hạn cần nhớ

3. Rủi ro nếu không đóng hoặc đóng không đúng

• Có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.
• Có thể bị truy đóng số tiền BHXH bắt buộc chưa đóng hoặc đóng thiếu.
• Mức phạt tiền từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng BHXH, BHTN tại thời điểm lập biên bản, nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng đối với hành vi không đóng hoặc chậm đóng cho toàn bộ người lao động thuộc diện tham gia, nếu chưa đến mức truy cứu hình sự.
• Ngoài ra còn có khoản lãi chậm đóng 0,03%/ngày.

Lưu ý

Một lỗi phổ biến: hộ kinh doanh ký hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng, trả lương đều đặn, nhưng không đăng ký BHXH vì cho rằng lao động ít hoặc ngắn hạn được bỏ qua. Khi rà soát hồ sơ, cần kiểm tra ba điểm: thời hạn hợp đồng, danh sách lao động thực tế và hồ sơ đã nộp cho cơ quan BHXH. Chỉ cần lệch một trong ba điểm là có nguy cơ bị truy đóng.